Ouders als “eerste opvoeders”

Het kerkelijk denken over opvoeding en onderwijs
vertrekt van een duidelijk standpunt over de verhouding tussen de thuissituatie en de school.
Het gezin wordt ‘de eerste school’ genoemd. 1
Dat maakt een katholieke school altijd tot ’een tweede school’
en verplicht de school om het gezin als eerste school (en wat daar allemaal bij hoort) te ondersteunen.
Verschillende documenten laten er geen twijfel over:
“Het recht en de plicht van de ouders om hun kinderen op te voeden
 is oorspronkelijk en primair
ten opzichte van de opvoedende taak van anderen”  2.

Opvoeden en onderwijzen in een katholieke school betekent dat de leerkracht de ouders van leerlingen erkent èn waardeert als de “eerste opvoeders”. Het spreekt voor zich dat er soms tussen de thuissituatie en de schoolse context een spanningsveld bestaat met eigen moeilijkheden en mogelijkheden. Men kan geconfronteerd worden met onwil of onmacht, met andere visies of een moeilijke communicatie. Toch moeten leerkrachten in een katholieke school dit fundamentele respect voor de ouders (in al hun diversiteit) als uitgangspunt nemen. Hij of zij mag niet in de val trappen om de opvoeding van de kinderen en jongeren gedeeltelijk of volledig over te nemen.

Dit respect ontslaat leerkrachten echter niet van hun verantwoordelijkheid (zie ook: wederzijdse verantwoordelijkheid) om te handelen in functie van het welbevinden van het kind. Soms moet er met de nodige fijngevoeligheid een moeilijk maar eerlijk gesprek gevoerd worden, waarbij de leerkracht steeds de toekomst van de leerling voor ogen houdt. De Congregatie voor de Katholieke Opvoeding zal zelfs uitdrukkelijk stellen dat het kan gebeuren dat de school de verantwoordelijkheid moet opnemen om ouders bewust te maken van hun rol als eerste opvoeders.3

Het kan gebeuren dat het evenwicht moeilijk is. Daarom is het belangrijk dat men ook binnen het schoolteam de ervaringen met dit spanningsveld bespreekbaar maakt en in overleg zoekt hoe leerkrachten het respect voor ouders concreet kunnen vorm geven in hun dagelijkse praktijk.

(Uiteraard geldt deze evenwichtsverhouding even goed ten aanzien van de ‘verzorgers’ die de verantwoordelijkheid voor het kind of de jongere op zich hebben genomen, in plaats van de ouders.)

<< Terug naar overzicht 'gedeelde verantwoordelijkheid ouders-school'

 

1 PAUSELIJKE RAAD VOOR RECHTVAARDIGHEID EN VREDE, Compendium van de sociale leer van de Kerk, 2004, 238.
2 VERKLARINGEN VAN HET TWEEDE VATICAANS CONCILIE, Gravissimum Educationis, 1965, 3 en PAUSELIJKE RAAD VOOR RECHTVAARDIGHEID EN VREDE, Compendium van de sociale leer van de Kerk, 2004, 239.
3 CONGREGATIE VOOR DE KATHOLIEKE OPVOEDING, De religieuze dimensie van onderwijs op een katholieke school, 1988, 43.